GESCHIEDENIS
Het is in de winter geweest van 1906, dat twee Winterswijkers, Bernard Harwig en Gerrit Peters, in het huis van eerstgenoemde bij het open haardvuur zaten. Het interesseerde hen op dat moment niet of de koude noordenwind af en toe de grote houtblokken vervaarlijk deed opvlammen, wanneer een krachtige windstoot een uitweg zocht via de grote schouw. Het kon hen ook niet schelen dat de zandwegen rond Winterswijk bijkans onbegaanbaar waren geworden door de sneeuwval want hun hoofd zat “vol muziek”. Ze waren beide oud-lid van Euphonia, een muziekverenging die al een tijdje ter ziele was. Maar Harwig en Peters wilden muziek maken en in hun hoofd hadden ze al vaker een plan gehad om weer een vereniging op te richten. Het moest toch kunnen in Winterswijk en toen Peters zich dezelfde avond door de met sneeuw bedekte straten naar huis spoedde, floot hij een of andere ouverture want Harwig en hij hadden besloten om door te zetten. Er zou een muziekvereniging komen.
Al snel kwamen er zeven mannen bijeen in het schuurtje van B.J. Harwig om te oefenen. De heer Harwig was P.T.T.-besteller en besteedde al zijn vrije tijd aan het groepje muzikanten. Deze repeteerden met de oude instrumenten van Euphonia. Maanden later kreeg het septet een uitnodiging om op 9 juni te spelen in het café Slippert te Meddo. Hier moest toestemming voor gevraagd worden en de toenmalige burgemeester mocht alleen een vergunning geven als het orkestje een naam had. De heer G.J. te Veldhuis bedacht de naam Excelsior, dat “steeds hoger” betekent. Dat was op 7 Juni 1907. Deze datum geldt als stichtingsdatum. Twee dagen later was het eerste optreden in café Slippert te Meddo. 9 Juni 1907 beschouwde men als oprichtingsdatum. De vereniging bestond toen uit zeven leden te weten de heren: B.J. Harwig (tenor), D. Addink (trombone), C. Hardenbol (alt), G. Peters (trompet en kleine trom), H. ten Pas (bugel), W. ten Pas (bas) en G.J. te Veldhuis. De heer Harwig was tevens dirigent.
De eerste jaren
Na de uitvoering bij Slippert kwamen er vijf leden bij en werd de schuur te klein. Excelsior verhuisde daarom naar café Beusink. 13 September 1907 voegden zich enkele muzikanten uit het Woold , waar ze gebrek aan bezetting hadden, bij Excelsior. De vereniging bestond toen uit 20 leden. In de eerste jaren werd er zo nu en dan een concert gegeven en hield men zich vooral bezig met het maken van dansmuziek. In 1911 ging Excelsior voor het eerst op concours naar Hengelo (Gelderland). Het werd geen succes. Omdat men weliswaar ingeschreven stond als harmonie, maar met slechts één klarinet en één fluit, was dat ook niet te verwachten. De vereniging vertrok met de trein naar Vorden en moest verder lopen tot Hengelo. Het concours verliep niet bepaald vlekkeloos. Er stond namelijk vrij veel wind en elk moment waaide er weer een muziekblad van de lessenaar en zag men een muzikant er achter aanhollen om het te pakken. De leden hadden ook nog helemaal geen ervaring. Toch bood de burgemeester namens de burgerij in de winter van 1912 de vereniging een vaandel aan als bewijs van erkentelijkheid voor haar prestaties.
Opvallend is, dat er de eerste jaren waarschijnlijk geen contributie betaald werd. De kas werd gevuld met het geld dat er verdiend werd met het spelen op bruiloften en bij andere gelegenheden. Later werd de contributie gesteld op 15 cent per maand. Tijdens de ledenvergadering van 6 juli 1913 werd het besluit genomen, dat voor het verzorgen van muziek op bruiloften en andere feestelijkheden een vergoeding van 30 cent per orkestlid moest worden gevraagd en 50 cent per persoon wanneer er nog een nafeest was. Als het feest op kleine afstand buiten het dorp was werd 75 cent gevraagd. De muziek werd meestal verzorgd door een groepje van 6 mannen. Het geld kwam terecht in de verenigingskas. In hetzelfde jaar werd het salaris van de Heer Directeur (tegenwoordig dirigent) bepaald op 13 gulden per maand. Dit ondanks grote bezwaren van enkele leden. Daarvoor ontving de Directeur alleen prestigegeld.
WO I
Het zag er naar uit dat er een goede tijd aan zat te komen voor Excelsior, maar dat viel tegen. In juli 1914 brak de eerste moeilijke tijd aan voor de vereniging, namelijk de mobilisatie ten gevolge van de Eerste Wereldoorlog. Vele leden moesten onder de wapens, waardoor er van de vereniging niet veel overbleef. Na de oorlog bleek de mobilisatie gunstig te zijn geweest, want velen waren bij de militaire muziekkorpsen beland en hadden daar het een en ander bijgeleerd. De eerste jaren na de WO I waren dan ook succesvol. Excelsior promoveerde in 1919 naar de tweede afdeling, in 1920 naar de eerste afdeling en in 1923 naar de afdeling uitmuntendheid.
Afdelingen van de hoogste klasse naar de laagste klasse
Concert afdeling
Vaandel afdeling
Ere afdeling
Afdeling uitmuntendheid
1e afdeling
2e afdeling
3e afdeling
4e afdeling (deze afdeling bestaat inmiddels niet meer)
Eigen gebouw
Het werd steeds moeilijker om een repetitieruimte te vinden. Maar dat de vereniging bloeide, blijkt wel uit het feit dat er in 1922 een voorstel werd gedaan om een eigen gebouw te bouwen. En dat gebouw kwam er. Voor 14.000 gulden, inclusief grond, werd het aan de Tuunterstraat gebouwd. Om de exploitatiekosten te drukken werd het gebouw ook verhuurd aan andere verenigingen en voor feesten. Feesten met natuurlijk, hoe kan het ook anders, muziek van Excelsior zelf.
Jaren voor WO II
De jaren die hierop volgden waren erg positief voor de vereniging, zowel muzikaal als financieel. In 1928 werd het jeugdorkest van Excelsior opgericht. Dit was erg vooruitstrevend voor die tijd. Helaas kende Excelsior ook slechtere tijden. In de jaren 30 brak de economische crisis uit. Het ging slecht met de economie in Nederland. Voor Excelsior betekende dit een moeilijke tijd. Het ledental nam af, het repetitiebezoek was slecht en financieel ging het ook niet voor de wind.
WO II
In 1939 werd er opnieuw een mobilisatie afgekondigd vanwege de dreiging die kwam van Nazi-Duitsland. Hierdoor ging de vereniging bijna ten onder. Ze telde nog slechts 16 leden. Het gebouw werd door de militairen bezet en dit had ook niet bepaald een gunstige invloed. Tijdens een vergadering, in januari 1940, vertelde een lid: “Als ik de nieuwsberichten heb gehoord, is het voor mij bijna niet meer mogelijk om te blazen. Ik heb het zelfs al geprobeerd met de hand voor de beker, maar het is net of ik het niet meer durf”. “10 mei 1940 Oorlog. De Duitschers trekken in den vroegen morgen ons land binnen”. Aldus de notulen van die tijd. De vergadering in juli 1940 begon met het gelukwensen van de teruggekomen gemobiliseerden met hun behouden thuiskomst. In augustus werd er vergaderd over het hervatten van de repetities. In september was de eerste repetitie na 10 mei.
Op 10 juni 1941 werd besloten het Excelsiorgebouw voor 8500 gulden aan de firma Meijerink te verkopen. De firma Meijerink had in die tijd een textielfabriek. De daarop volgende jaren werd er gewoon gerepeteerd. In 1942 is het 35 jarig jubileum. Dit werd sober gevierd in verband met de oorlog. Pas vanaf augustus 1944 wordt er niet meer gerepeteerd omdat er te vaak alarm wordt geslagen vanwege het luchtgevaar.
Op 31 maart 1945 werd Winterswijk door de geallieerden bevrijd. Op die dag en op 5 en 6 mei werd er medewerking verleend aan de bevrijdingsfeesten. 16 Mei was er een Vredesfeest. Eerst een concert op de Wheme en ‘s avonds een optocht met fakkels en lampions met alle plaatselijke verenigingen, waarna er gedanst werd op de markt. Op 29 juni was de onthulling van het monument voor de gevallenen. Ook door Excelsior werd hier een krans gelegd.
Jaren na WO II
Waren er tijdens de oorlog nog maar 16 leden in 1947 telde de vereniging al weer 52 leden. Op 6 juni 1947 kreeg Excelsior de eerste uniformen, naar aanleiding van het 40 jarig jubileum. Deze uniformen waren stijve manchester pakken. Dat het weer beter ging met Excelsior bleek ook uit de deelname van het tamboerkorps (tegenwoordig de drumband) aan de avondvierdaagse van 1949. Sindsdien hoort er een tamboerkorps bij Excelsior.
Doesburg
1952 Is een goed jaar geweest voor de vereniging. In januari was Excelsior vertegenwoordigd als afgevaardigde vereniging ui de Achterhoek, bij het openen van een nieuwe vaste brug in Doesburg. Met bussen van de firma Walhof vertrok Excelsior naar Doesburg, waar de vereniging werd ontvangen in hotel de Meipoort. Van daaruit ging men naar de nieuwe brug waar een aantal marsen werden gespeeld en H.M. de Koningin de brug opende voor verbinding. De vereniging marcheerde mee over de brug, waarna het defilé plaats vond bij de grote kerk voor H.M. Koningin Juliana. Ook waren hier vele hoge autoriteiten aanwezig. In de namiddag is nog een serenade gebracht aan de burgemeester, gemeenteraad en genodigden, waar Excelsior haar felicitatie overbracht. Excelsior werd uitgenodigd omdat ze als enige vereniging in de Achterhoek in die tijd in bezit was van uniformen. Al met al maakte Excelsior een goede indruk.
Promotie
In 1953 deed Excelsior mee aan een concours te Velp. Hier behaalde de vereniging de eerste prijs met lof en is vervolgens gepromoveerd naar de vaandelafdeling. Deze promotie werd behaald onder leiding van de heer J.W. Wiggers.
Het Gouden Jaar
Excelsior viert feest, dus heeft heel Winterswijk feest. Want Winterswijk en Excelsior zijn in de afgelopen halve eeuw steeds één geweest. De bevolking van Winterswijk heeft de jaren door getoond dat het wat met deze populaire vereniging op had. Excelsior toonde zich een vereniging, waarop men altijd een beroep kon doen. {aldus een krantenknipsel uit 1957.}
Het was een halve eeuw geleden dat Excelsior werd opgericht. Op 8 en 10 juni werd er feest gevierd. De herdenking van het jubileum begon ‘s ochtends met het leggen van bloemen op de graven van overleden leden en echtgenotes. ‘s Middags was er een receptie bij Flora. De vereniging kreeg vele bloemen en enveloppen met inhoud. Hoogtepunten die middag waren de serenades van de K.W.O.V., de Eendracht en de Südlohnsche muziekvereniging. Begeleid door orkest Südlohn marcheerde iedereen naar het feestgebouw waar Excelsior ontvangen werd door veel publiek en de commissie instrumentenfonds. Nadat de vereniging plaats had genomen op het podium werd haar een geheel nieuw instrumentarium aangeboden! Dit werd gedaan door de toenmalige burgemeester namens de gehele bevolking van Winterswijk, die hier haar steentje aan bijgedragen had. De vrouwen en verloofden boden een nieuw vaandel aan. Woorden schoten de vereniging tekort om haar dank uit te spreken, vandaar dat ze een concert gaf. Hierna werd de dag door de voorzitter besloten.
De volgende dag - 9 juni, de officiële jubileumdatum en tevens Eerste Pinksterdag - werd er rust gehouden. Op Tweede Pinksterdag werd er een jubileumconcert in het feestgebouw gegeven met daarna een feest. Zo kwam er een eind aan het 50 jarig jubileum van Excelsior. Voor de leden van toen waren het onvergetelijke dagen.
Van 1957 tot 1997
De vijftiger en zestiger jaren waren stabiele jaren voor de vereniging, zowel muzikaal als financieel. Het ledental was vrij constant en er waren ook weinig wisselingen van leden, hetgeen blijkt uit het grote aantal jubilarissen in die jaren (25-, 40- en 50-jarige jubilea). De jaarlijkse terugkerende evenementen waaraan Excelsior haar medewerking verleend waren inmiddels alweer uitgebreid met o.a. het inhalen van St. Nicolaas, subsidieconcerten (later amateur-festival), karnavalsoptochten, palmpasenoptochten etc. In al haar bestaans jaren is Excelsior niet een vereniging alleen voor de muziek geweest, maar werd ook op andere wijze de band tussen de leden versterkt, o.a. door feestavonden, toneelavonden en oriënteringstochten. Geleidelijk zijn we nu in de jaren eind zestig begin zeventig aangeland. De vereniging begint een beetje te vergrijzen en de gemiddelde leeftijd ligt boven de 40 jaar. In de begin jaren zeventig verliest Excelsior veel oudere leden, doordat hun gezondheid het liet afweten of omdat ze kwamen te overlijden. Gelukkig breekt er dan een periode aan van toestroming van veel jeugdleden, waarvan de meesten een goede muzikale opleiding op de muziekschool hebben doorlopen. Dit heeft zich tot de dag van vandaag voortgezet, zodat de gemiddelde leeftijd nu rond de 25 jaar ligt.
Het 90- jarig bestaan
9 Juni 1997 was het 90-jarig bestaan van Excelsior. Door alle leden is dit ervaren als een onvergetelijk jaar met verscheidene activiteiten. Allereerst werd er een rommelmarkt georganiseerd. De dag daarna een muziekmarathon. Op een hete dag in de zomer trok Excelsior door de straten van Winterswijk voor een donateursactie. In oktober werd er een SDM-concours gehouden (d.w.z. show, dans en majoretten) waarbij de majoretten van Excelsior een tweede prijs behaalden. Er is een rommelmarkt, een muziekmarathon, een SDM-concours en een donateursactie georganiseerd. Als klapper van dit jaar het jubileumconcert met de baritons te weten de heren: Henk Poort, Marco Bakker en Ernst Daniël Smid. De leden van het orkest hadden hierbij voor het eerst de galakleding aan die was geschonken door het Roelvinkfonds. Deze kleding zal in de toekomst worden gedragen tijdens concerten en concoursen. Uit dit verhaal mag blijken dat Excelsior haar naam eer aan doet. Ze is een bloeiende vereniging die “steeds hoger” gaat!
De heren dirigenten:
B.J. Harwig (1907-1913)
?.?. Hulman (1913)
A.L. Kok (1913-1942)
J.W. Wiggers (1942-1964)
N. Kunz (1964-1974)
G.H. Nijman (1974-1980)
J. Ekkelboom (1980-1989)
L. Hoekstra (1989-1991)
J.B. Roerdinkholder (1991 - 2009)
A.H. Span (2009 tot heden)
De Drumband
Tegenwoordig is de drumband niet zo maar een drumband, aangezien deze al enige tijd op topniveau speelt. In 1996 werden zij in de ereafdeling landskampioen o.l.v. de heer F. Schäperclaus! Tevens is er nu een jeugddrumband in oprichting.
De Nöttenkrakers
De Nöttenkrakers van nu zijn ontstaan uit een dansorkestje van Excelsior. Na WO II bleef er een boerenkapel over. Rond 1970 is de naam veranderd in Egerländerkapel “De Nöttenkrakers”. Er werd een nieuw repertoire gekozen waarvan de Egerländermuziek de hoofdzaak werd. Alleen Excelsiorleden mochten lid worden. Er werd gespeeld in de uniformen van het orkest. Ze deden mee aan concoursen en op feesten van Vosseveld en Meddo. Tegenwoordig hoeven leden niet perse lid te zijn van Excelsior. Ze repeteren een keer in de twee weken. De mensen hebben nu een eigen uniform. Een aantal keren in het jaar geven ze een concert en treden ze op tijdens feesten en partijen.
Het Majorettenkorps
Op de ledenvergadering van 27 juni 1976 werd door de heer C. Slats namens de drumband het voorstel naar voren gebracht om een majorettengroep op te richten. Men vond dit een goed initiatief aangezien er zo’n groep buiten de buurtverenigingen nog niet bestond. Op 15 juni 1978 werd er verder vergaderd over een eventuele oprichting van een majorettenkorps. Het blijkt dat de kosten nog wel meevallen, ook omdat er een anoniem persoon 3000 gulden wil schenken om het geheel van de grond te krijgen. In principe werd hier besloten tot oprichting van het majorettenkorps. De commissie hiervoor die werd aangesteld, ging hard aan het werk en leverde een goed resultaat. In 1982 kwamen de minimajorettes erbij, die begeleid werden door een van de majorettes namelijk mejuffrouw H. Deunk.
Tegenwoordig is het majoretten- en minirettenkorps nog een levendig onderdeel van Excelsior. Zij nemen deel aan concoursen en bij vele activiteiten van Excelsior zijn zij ook aanwezig.
Bron
De gegevens uit dit onderdeel zijn verzameld in het kader van een studieopdracht van de Driemark voor het vak Geschiedenis. Het hele verhaal is gepubliceerd op 2 juni 1998 in de Winterswijkse Weekkrant. Met behulp van archiefmateriaal van diverse dagbladen en de eigen vereniging, navraag bij leden van het eerste uur is dit verhaal tot stand gekomen. Verantwoordelijk voor het verzamelen van deze materialen zijn Marieke Meijnen en Lian Schreurs. Onze dank gaat uit naar de beide dames aangezien zij het verhaal nog keurig op diskette tevoorschijn konden toveren. Heel hartelijk dank.